Varak 5a

…ve şefkatlerinden dilenen ve istenen şudur: kusur ve eksiklikle dolu satırların arasına düşmüş yanlışı ve bozukluğu şefkat etekleriyle örtsünler, düzeltilmesinde sınırsız gayret göstersinler. Allah bize yeter, O ne güzel vekildir; ne güzel mevlâ, ne güzel yardımcıdır. Muvaffakiyeti veren O'dur ve tahkik ile tedkikin dizginleri O'nun elindedir.*1

Mukaddime: Acayip Üzerine

Bu «âyetleri acayip» kitap, acayipliklerin hallerini anlatmayı kapsadığından, önce «aceb»in tarifi gerekti — ta ki «aceb»in anlamı bilinsin, sonra gerektikçe anılıp örneklendirilsin.*2

Aceb şudur: insan görmediği bir nesneyi gördüyse, yahut o nesnenin nasıl etki ettiğini bilmiyorsa, kendisine bir hayret gelir; işte buna «aceb» derler.*2

Örneği: bir kimse balı peteğinde gördüyse yine bir hayret gelir de «bu sanatın ustası ne türlü bir usta, gök yapılı ne mühendistir!» der. Yani arıyı görse hayreti kat kat artar: öyle zayıf bir hayvan, öyle cılız bir yaratık, bu türden altıgen yapılı, kenarları birbirine eşit hücreleri nasıl kurar — usta mühendisler cetvel ve pergelle böylesini yapmakta acizliklerini itiraf ederken?*3

Mumu nereden bulur ki ondan genişlikleri ve ölçüleri birbirine eşit evler yapsın; biri ötekinden ne fazla ne eksik, sanki kalıba dökülmüş gibi olsun? Sonra balı hangi yerden aldı ki kendisi için kışa azık biriktirsin?*4

Ve hangi yolla kışa karşı korunmaya yönelir ki vakit gelmeden tedarikini görsün, biriktirdiği balın üstünü mumla sımsıkı örtsün de hiçbir yandan hava girmesin, toz kaçmasın?*4

Âlemdeki bütün şeyler bu mertebededir. Ne var ki insan, dünyaya dair acayip işleri çocukluğunda idrak eder; yavaş yavaş, azar azar gençlik çağı gelince ihtiyaçlarını gidermeye ve nefsanî arzularını elde etmeye alışır — ve uzun alışkanlık yüzünden eşyanın acayipliği gözünden silinir.

Ancak şu kadarı bâki kalır: görmediği bir hayvanı görse yahut duymadığı bir sözü işitse, o zaman ülfetle gözünden silinmiş olan taaccüb geri döner ve dilini «Sübhânallah» sözüne…*5