Varak 8a
…ve durumlarını ve hareketlerini şöyle yazmışlardır: Felek basit bir cisimdir, küre biçimlidir; merkez üzerinde, yani kendi ortası çevresinde döner. Hafif hareket(?), ağır hareket(?), sıcak hareket(?), soğuk hareket(?), yaş hareket(?), kuru hareket(?), yırtılma(?) ve kapanmayı kabul eden hareket(?) — hikmet kitaplarında bunlar için ayrıntılı deliller getirirler. Bizim kitabımız o halleri anlatmak için değildir.*1*2
Ancak felek küre biçimlidir; bazısı bazısını kuşatıp hepsinden tek bir küre meydana gelmiştir ki buna âlem küresi denir. Dokuz küredir: En altta Ay feleği, ondan sonra Utarit feleği, ondan sonra Zühre feleği, ondan sonra Güneş feleği, ondan sonra Merih feleği, ondan sonra Müşteri feleği, ondan sonra Zühal feleği, ondan sonra sabit yıldızlar feleği, ondan sonra feleklerin feleği.
Her felek için bir yer vardır ki o yerden ayrılmaz; cisimleriyle(?) hareket eder ve göz açıp kapayıncaya kadar bile durmaz.*3
Hareketinin hızı her şeyden fazladır: Öyle ki meydanda dizgini salıverilip son hızla koşan bir at bir ayağını kaldırıp yerine koyuncaya kadar en büyük felek üç bin fersah yol alır.*3
Bazısı doğudan batıya döner, en büyük felek gibi; bazısı da batıdan doğuya döner, sabit yıldızlar feleği gibi. Gezegenlerin felekleri birbirini kuşatır; yer ortalarında bir halka gibidir. Şu şekil üzere:
* İnsan onayı gerekli · 3
- *1satır 2
حركتdiğer okumalar:دكلBELİRSİZ, İNSAN KONTROLÜ ŞART. L2-L3'te altı nitelikten (خفيف، ثقيل، حار، بارد، رطب، یابس) ve 'قابل'den sonra her seferinde harekeli ve açık 'حَرَكَتْ' yazılı. Kazvînî'nin bilinen fikri feleğin 'ne hafif ne ağır, ne sıcak ne soğuk, ne yaş ne kuru, ne de yırtılma ve kapanmayı kabul eder' olduğudur; anlam 'değil' bekletir ama yazıda olumsuzluk yok. İki okuma: (a) müstensih/mütercim 'değil' yerine 'hareket' yazdı, (b) bunlar hikmet kitaplarında tartışılan hareket türlerinin listesi. Diplomatik olarak 'حركت' bırakıldı; çeviri harfiyen, '(?)' ile. - *2satır 3
وصوفdiğer okumalar:وخرق,وصرفBELİRSİZ. Harfler و-ص-و-ف (tek noktalı) gibi; üstünde kazıma/silinti izi var. Klasik terkip 'harḳ u iltiyâm' (yırtılma ve kapanma), yani 'وخرق والتیامی' beklenir; yazı buna uymuyor. Diplomatik okuma bırakıldı, çeviride 'yırtılma(?)'. - *3satır 9
اجوامیdiğer okumalar:اجرامی,اجزاسیBELİRSİZ. ا-ج-(halka)-آ-م-ی: ج'den sonraki harf kapalı halkalı, و gibi; 'ecrâmı' (cisimleri) için ر, 'eczâsı' (parçaları) için ز-س gerekir. Anlam 'ecrâmı ile hareket eder' (yerinden ayrılmadan, cisimleriyle birlikte döner) en uygunu; çeviride 'cisimleriyle(?)'.
Çözülmüş ya da onaylanmış · 8
- çözüldüsatır 1
واوضاعÇÖZÜLDÜ. 7b'nin reddâdesi 'واوضاع' ile birebir; 7b L21 'hakîkat-i eflâk' + 've evzâ'' terkibi tamamlanıyor. - çözüldüsatır 1
بو یوزدنÇÖZÜLDÜ. Burada 'bu yüzden' sebep değil, 'bu vech ile, şöyle' anlamında: hükemâ feleklerin durumunu şöyle yazmışlar ki… Çeviri 'şöyle'. - çözüldüsatır 1
كریدرdiğer okumalar:كره درÇÖZÜLDÜ. L1 ve L5'te 'كریدر' (kürîdir, küre biçimlidir) açık; L6'daki 'كره در' (küredir) ile karıştırılmadı, ayrı yazılmış. - çözüldüsatır 4
بیان ایجونdiğer okumalar:بیانه ایجونÇÖZÜLDÜ. 'بیان' sonunda küçük bir işaret var ama ه yok; 'beyân içün' okundu, anlam değişmiyor. - çözüldüsatır 10
قالدوبdiğer okumalar:قالدروبÇÖZÜLDÜ. Yazıda ر görünmüyor, 'قالدوب' yazılı. Bağlam kesin: atın 'bir ayağın kaldırıp bunı yerine vaz' edince'. Diplomatik bırakıldı, çeviri 'kaldırıp'. - çözüldüsatır 11
وضعÇÖZÜLDÜ. Kelime koyu bir lekenin kenarında; و-ض-ع harfleri ve noktası seçiliyor, 'vaz' edince' bağlamla uyumlu. - çözüldüsatır 11
اوج بیك فرسخÇÖZÜLDÜ. 'اوج' altında ج noktası net; 'üç bin fersah'. - çözüldüsatır 13
بر حلقه كبیدرÇÖZÜLDÜ. Harfler net: 'bir halka gibidir'. Yer için 'nokta' veya 'merkez' beklenebilirdi; düzeltilmedi, harfiyen çevrildi.