Acayipmahlukat· Acâibü'l-MahlûkatWalters Art Museum W.659 · 1121 H / 1717 M

Varak 13b

* İnsan onayı gerekli — yıldızlı cümleler, okunuşunu henüz bir insanın onaylamadığı bir kelimeye dayanıyor. Yıldız, sayfa sonundaki nota götürür.

Ay, Güneş'le kavuşum hâlinde olup aynı zamanda baş ve kuyruk (düğüm) noktalarından birinde ya da ona yakın bulunduğunda, Güneş'in ışınları altına girer ve görüşümüz ile ışın arasına perde olur.

Ay, Güneş ile bizim görüşümüz arasında bulunduğunda, eğer Ay'ın burçlar feleğinden bir enlemi olmasaydı, Ay'ın cirmi Güneş'ten (gözümüze uzanan) koninin tam ortasına düşerdi. Enlemin gerektirdiği ölçüde o zaman Güneş'in bir kısmı tutulur; (örtme) fazla olursa tamamen tutulur.*1

Güneş tutulduğunda, tutulmasının duraklaması ve sürmesi yoktur; hemen bir yanından açılmaya başlar.

Tutulmanın miktarı, bakış bakımından, meskûn yerlerin konumlarının farklılığına bağlıdır; bu yüzden bazı memleketlerde hiç tutulma olmaz.

Güneş tutulmasının diyagramı: altın kıvrık dal ve yaprak bezemeli zemin üzerinde, ortada büyük bir altın daire ve onu kuşatan geniş mavi-gri halka (ince altın kenarlı). Halkanın solunda tam siyah küçük bir daire, sağında üst yarısı altın, alt yarısı siyah küçük bir daire. Siyah dairenin Ay, yarı karanlık dairenin kısmen tutulmuş Güneş olduğu düşünülebilir (yorum(?)); ortadaki altın daire ile mavi halkanın ne olduğu (Yer ve çevresi mi, Güneş feleği mi) metinde açıklanmıyor. L8'deki 've hâzihî sûretu küsûfihâ' (bu da onun tutulmasının resmidir) bu diyagramı duyurur.
Güneş tutulmasının diyagramı: altın kıvrık dal ve yaprak bezemeli zemin üzerinde, ortada büyük bir altın daire ve onu kuşatan geniş mavi-gri halka (ince altın kenarlı). Halkanın solunda tam siyah küçük bir daire, sağında üst yarısı altın, alt yarısı siyah küçük bir daire. Siyah dairenin Ay, yarı karanlık dairenin kısmen tutulmuş Güneş olduğu düşünülebilir (yorum(?)); ortadaki altın daire ile mavi halkanın ne olduğu (Yer ve çevresi mi, Güneş feleği mi) metinde açıklanmıyor. L8'deki 've hâzihî sûretu küsûfihâ' (bu da onun tutulmasının resmidir) bu diyagramı duyurur.

Bu da onun tutulmasının resmidir.

Güneş'in özellikleri hakkında fasıl. Güneş'in yüce âlemdeki varlıklara etkisi vardır: bütün yıldızlara ve Ay'a ışık bağışlar. Aşağı âlemdeki varlıklara da etkisi vardır.

Bunlardan biri şudur: Güneş deniz üzerine parladığında buhar meydana gelir ve havaya yükselir. Buhar soğuk havaya ulaşınca soğuktan yoğunlaşıp bulut olur. Sonra rüzgârlar bulutları sürüp denizden uzak olan yerlere…

devamı — vr. 150a…olur; tadı da şalgam tadına benzer.
Şüpheli okumalar

* İnsan onayı gerekli · 1

  • *1satır 4 عرض ایجاب ایتدوكی قدر ۞ اول زمان بعضیسی منكسف اولور ۞ زیاده اولسه تمام منكسف اولورBELİRSİZ (anlam). Okuma net, ama cümlenin mantığı kısa: 'enlemin gerektirdiği kadar ... bir kısmı tutulur; ziyâde olsa tamamen tutulur'. 'ziyâde'nin öznesi yazılmamış: Ay'ın Güneş'i örtme payı mı (tam tutulma) yoksa enlemin fazlalığı mı (o zaman tutulma olmamalı) belirsiz. Düzyazıda '(örtme) fazla olursa' diye bağlamdan tamamlandı; Arapça asılla (Kazvînî) karşılaştırılmalı. L2-L4'teki 'Şemsden vasat-ı mahrût' (Güneş'ten gelen koninin ortası) da aynı nedenle '(gözümüze uzanan)' eklemesiyle çevrildi.

Çözülmüş ya da onaylanmış · 12

  • çözüldüsatır 1 قچنdiğer okumalar: قحنÇÖZÜLDÜ. İkinci harf noktasız ح biçiminde; müstensih چ'yi çoğu yerde noktasız yazıyor. Önceki varaklardaki (12b, 10a) gibi 'قچن' (kaçan, ne zaman) yazıldı; L5 ve L10'da aynı kelime aynı biçimde.
  • çözüldüsatır 1 رأس و ذنبÇÖZÜLDÜ. 'Re's ve zeneb' Ay yörüngesinin düğüm noktaları (baş ve kuyruk, yükselen ve inen düğüm). Elif üzerinde hemze işareti açık. Tutulmanın düğümde ya da yakınında olması koşulu astronomik olarak doğru.
  • çözüldüsatır 2 اولوبdiğer okumalar: اولورÇÖZÜLDÜ. Büyütmede son harfin altında tek nokta açık: ب. 'dâhil olub ... hâil olur' yapısı dilbilgisel olarak da doğru.
  • çözüldüsatır 4 ایتدوكیdiğer okumalar: اتیدوكیÇÖZÜLDÜ. Elifin ardından dişlerin sırası ve noktaları sıkışık; 'îcâb itdügi kadar' (gerektirdiği kadar) kalıbı tek anlamlı okuma.
  • çözüldüsatır 6 بشلرdiğer okumalar: باشلرÇÖZÜLDÜ. Elifsiz yazılmış; 'başlar' (incilâya başlar, açılmaya başlar). Diplomatik olarak elifsiz bırakıldı.
  • çözüldüsatır 6 خسوفكdiğer okumalar: كسوفكÇÖZÜLDÜ. Harf açıkça خ (üstte nokta); terim olarak 'husûf' Ay tutulması, ama bağlam Güneş tutulması (L5 'küsûfı', L7 'küsûf'). Müstensih ya da mütercim burada husûf'u genel 'tutulma' anlamında kullanmış; diplomatik olarak 'خسوفك' bırakıldı, çeviride 'tutulma'.
  • çözüldüsatır 7 ولایتدهdiğer okumalar: ولاتیدهÇÖZÜLDÜ. Dişler sıkışık (l-a-y-t-d-h); 'ba'zı vilâyetde' (bazı memlekette) bağlamla tek okuma.
  • çözüldüsatır 9 و قمره نوربخشdiğer okumalar: و قمر نوربخش, و قمره نور بخشÇÖZÜLDÜ (anlam). 'قمر'ın sonu ile 'نور'un başı bir mürekkep/kir lekesi altında; ق noktaları, م düğümü, lekenin üstünde ن noktası ve dikey bir sap seçiliyor, 'بخش' (ب altında nokta, ش üç nokta) net. 'nûr-bahş ider' (ışık bağışlar) anlamı kesin; yalnız 'Kamer'den sonra yönelme eki ه'nin bulunup bulunmadığı görülemiyor, anlamı etkilemiyor.
  • çözüldüsatır 11 جوهdiğer okumalar: جوّهÇÖZÜLDÜ. 'cevve 'urûc ider' (havaya, gökyüzüne yükselir); ج altında nokta, و üzerinde şedde izi.
  • çözüldüsatır 12 یللرdiğer okumalar: ییللرÇÖZÜLDÜ. Dişler ve لل üzerinde şedde benzeri işaret; 'yeller' (rüzgârlar), bulutları süren özne olarak bağlama tek uyan okuma.
  • çözüldüsatır 12 یرلرهdiğer okumalar: یركرهÇÖZÜLDÜ. Son kelimede ل'nin üstündeki eğik çizgi harekeye ait (ك keşidesi değil); ilk harfin altında nokta (ي). 'deryâdan ba'îd olan yerlere' (denizden uzak yerlere). 13a'da aynı kelime 'برلر' yazılmıştı; burada nokta altta tek, ي.
  • çözüldüsatır 13 التوبdiğer okumalar: ایلتوبÇÖZÜLDÜ. Reddade: elif-lam, noktalı diş, و, altı noktalı ب; elifin altında kesre benzeri işaret. 14a'nın ilk kelimesi 'ایلتوب' (iletüb) ile karşılaştırıldı, eşleşiyor; bulutları denizden uzak yerlere 'iletip' cümlesi 14a'da sürüyor.