Acayipmahlukat· Acâibü'l-MahlûkatWalters Art Museum W.659 · 1121 H / 1717 M

Varak 9b

* İnsan onayı gerekli — yıldızlı cümleler, okunuşunu henüz bir insanın onaylamadığı bir kelimeye dayanıyor. Yıldız, sayfa sonundaki nota götürür.
Ay'ın evreleri: çerçevenin üst kenarına taşan, altın kenarlı koyu yeşil bir daire içinde halka hâlinde dokuz altın yuvarlak; bunlardan ikisi büyük ölçüde karanlık, yalnız ince bir hilâl kenarı aydınlık. Altında altın başlıklı, kırmızı entarili, belinde altın kemer, siyah çizmeli, bağdaş kurmuş bir figür iki elini yana açmış; iki yanda altın çiçekli uzun bitkiler, yerde küçük otlar. 9a'nın son rubriği 'fehâzihî sûretuhû' ile duyurulan Ay resmi bu olmalı; L9'daki 've hâzihî sûretü'l-husûf' ise 10a'daki tutulma resmini duyurur.
Ay'ın evreleri: çerçevenin üst kenarına taşan, altın kenarlı koyu yeşil bir daire içinde halka hâlinde dokuz altın yuvarlak; bunlardan ikisi büyük ölçüde karanlık, yalnız ince bir hilâl kenarı aydınlık. Altında altın başlıklı, kırmızı entarili, belinde altın kemer, siyah çizmeli, bağdaş kurmuş bir figür iki elini yana açmış; iki yanda altın çiçekli uzun bitkiler, yerde küçük otlar. 9a'nın son rubriği 'fehâzihî sûretuhû' ile duyurulan Ay resmi bu olmalı; L9'daki 've hâzihî sûretü'l-husûf' ise 10a'daki tutulma resmini duyurur.

Ay tutulması. 'Ay tutuldu' dedikleri şudur: Güneş ile Ay'ın arasına yerin gölgesi düşer; Ay'ın asıl yaratılışı siyah olduğundan, Ay kendi yaratılışı üzere görünür.

Güneş yerden büyüktür; bu yüzden Güneş'ten yeryüzüne düşen ışın çizgileri birbirine paralel olmaz. Bu çizgiler yerin çevresine değip(?) öbür yandan geçince yerin gölgesi koni biçiminde araya girer.*1

Burçlar feleğinde Güneş'in karşısına düşen yerde Ay'ın enlemi yoksa, Ay bütünüyle yerin gölge konisinin içine düşer, tamamen tutulur ve bir süre tutulmuş olarak kalır. Ay'ın enlemi varsa yalnız bir kısmı tutulur.

Kimi zaman da Ay'ın cismi gölge konisine hiç değmez; o zaman tutulma olmaz. Sebebi şudur: Ay'ın enlemi(?) iki çapın, yani Ay'ın çapı ile gölgenin çapının toplamının yarısına eşit olduğunda tutulma olmaz; bundan az olursa kısmi tutulma meydana gelir.*2

Ve işte tutulmanın resmi.

Şüpheli okumalar

* İnsan onayı gerekli · 2

  • *1satır 3 چنdiğer okumalar: چون, بجن, یجنBELİRSİZ. Rozet ile 'محیطه' arasındaki kısa kelime: kanca biçimli bir harf, altında iki nokta, üstünde bir nokta ve 'محیطه'nin altından geçen uzun bir kuyruk. Harfler 'چن' gibi; 'çün' (-dığında) okundu, vav görünmüyor. Anlam uyuyor: 'çün muhîta muttasıl olsa ve cihet-i uhrâdan nâfize olsa, ol zaman ...' (L4) bağlacıyla tamamlanıyor. Aynı biçim L8'de de var. Harfin kimliğine insan bakmalı.
  • *2satır 8 چنdiğer okumalar: چون, ایكیBELİRSİZ. 'عرض قمر'den sonraki kelime L3'tekiyle aynı biçimde (kanca, altta iki nokta, üstte bir nokta, uzun kuyruk); 'ایكی' (iki) için kef yok. 'çün' okundu ama cümle yüklemsiz ('müsâvî'). Kazvînî'nin Arapçasında karşılığı 'إذا كان عرض القمر مساوياً لنصف مجموع قطري القمر والظل' olmalı. L3 kararıyla birlikte insan kontrolü.

Çözülmüş ya da onaylanmış · 4

  • çözüldüsatır 3 متصل اولسهÇÖZÜLDÜ. 'اولسه' satırın sonunda, 'متصل'in üstüne küçük harfle yazılmış; satır sonu sıkıştırması. L4'teki 'نافذه اولسه' ile paralel, metne yerine konarak okundu.
  • çözüldüsatır 4 حائلdiğer okumalar: حاصلÇÖZÜLDÜ. Büyütmede ح + آ + hemzeli ی + ل açık; ص yok. 'zıll-ı arz hâ'il olur' = yerin gölgesi araya girer.
  • çözüldüsatır 5 كلّی ارضكÇÖZÜLDÜ. 'كلّی' ile 'ارضك' arasında dikey, çizgili bir leke var; mürekkep değil, kâğıt lekesi/çıkıntı izi. Arada kelime kaybı yok: 'küllî arzın cirm-i mahrûtundan' (L5-6) kesintisiz okunuyor.
  • çözüldüsatır 9 وهذه صورة الخسوفÇÖZÜLDÜ. Kırmızı satır içi rubrik net. Bu sayfadaki resim tutulma değil Ay evrelerini gösteriyor (Walters dizini: 'Formation of the crescent of the moon'); rubrik 10a'daki resmi ('Lunar eclipse') duyuruyor. 9a'nın sonundaki 'فهذه صورته' de resimsiz bitiyordu; 9b'nin resmi ona ait. 10a kaydıyla birlikte doğrulanmalı.